อุปกรณ์บริหารและกายภาพบำบัด: เครื่องมือสนับสนุนการฟื้นฟูการเคลื่อนไหวอย่างเหมาะสม

อุปกรณ์บริหารและกายภาพบำบัด เป็นเครื่องมือที่ออกแบบมาเพื่อช่วยฟื้นฟูการเคลื่อนไหว เสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ และสนับสนุนการทำงานของข้อต่อ เหมาะสำหรับผู้ป่วยพักฟื้นหลังการบาดเจ็บหรือผ่าตัด ผู้สูงอายุ รวมถึงผู้ที่ต้องการดูแลร่างกายเชิงป้องกัน บทความนี้รวบรวมข้อมูลครบถ้วนเกี่ยวกับประเภท ประโยชน์ วิธีเลือกใช้ และข้อควรระวัง เพื่อให้ใช้งานได้อย่างเหมาะสม

อุปกรณ์บริหารและกายภาพบำบัดคืออะไร และมีบทบาทอย่างไร

อุปกรณ์บริหารและกายภาพบำบัด (Rehabilitation & Physical Therapy Equipment) คืออุปกรณ์ที่ใช้ในการฝึกการเคลื่อนไหว เพิ่มความแข็งแรง ความยืดหยุ่น และการประสานงานของกล้ามเนื้อ

บทบาทหลัก ได้แก่

• เสริมสร้างกล้ามเนื้อที่อ่อนแรง

• เพิ่มช่วงการเคลื่อนไหวของข้อต่อ

• สนับสนุนการฝึกทรงตัว

• ช่วยฟื้นฟูการเคลื่อนไหวอย่างเป็นขั้นตอน

ประเภทของอุปกรณ์บริหารและกายภาพบำบัด

ยางยืดออกกำลังกาย (Resistance Band)

• ใช้เพิ่มแรงต้านในการบริหาร

• ปรับระดับแรงต้านได้หลายระดับ

ลูกบอลกายภาพ (Exercise Ball)

• ฝึกการทรงตัวและความแข็งแรงของแกนกลางลำตัว

เครื่องปั่นมือ–เท้าแบบพกพา (Pedal Exerciser)

• ฝึกการเคลื่อนไหวแขนหรือขา

• เหมาะสำหรับผู้สูงอายุหรือผู้พักฟื้น

อุปกรณ์บีบมือ (Hand Grip)

• เสริมความแข็งแรงกล้ามเนื้อมือและปลายแขน

อุปกรณ์ฝึกการทรงตัว

• เช่น แผ่นโฟม แผ่นบาลานซ์

ประโยชน์ของอุปกรณ์บริหารและกายภาพบำบัด

• ช่วยเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ

• เพิ่มช่วงการเคลื่อนไหวของข้อต่อ

• สนับสนุนการฟื้นฟูหลังการบาดเจ็บหรือผ่าตัด

• ช่วยฝึกการทรงตัวและการประสานงานของร่างกาย

• สนับสนุนการดูแลสุขภาพเชิงป้องกันในระยะยาว

ใครบ้างที่เหมาะกับการใช้งาน

• ผู้ป่วยพักฟื้น

• ผู้สูงอายุ

• ผู้ที่มีภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรง

• ผู้ที่ต้องการเสริมสร้างความแข็งแรงเฉพาะจุด

• ผู้ที่ต้องการดูแลสุขภาพเชิงป้องกัน

วิธีเลือกอุปกรณ์ให้เหมาะสม

กำหนดเป้าหมายการฟื้นฟู

เช่น เพิ่มแรงกล้ามเนื้อ ฟื้นฟูข้อ หรือฝึกทรงตัว

เลือกระดับความยากให้เหมาะสม

เริ่มจากระดับเบาและเพิ่มความเข้มข้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป

เลือกอุปกรณ์ที่เหมาะกับพื้นที่ใช้งาน

บางชนิดเหมาะสำหรับใช้ที่บ้าน

พิจารณาความปลอดภัย

ควรมีพื้นผิวกันลื่นและโครงสร้างแข็งแรง

ข้อควรระวังในการใช้งาน

• ไม่ควรออกแรงเกินกำลัง

• ควรวอร์มอัพก่อนเริ่มฝึก

• หากมีอาการปวดมากผิดปกติ ควรหยุดพัก

• ควรใช้งานตามคำแนะนำที่เหมาะสมกับสภาพร่างกาย

สรุป

อุปกรณ์บริหารและกายภาพบำบัดเป็นเครื่องมือสำคัญในการฟื้นฟูและเสริมสร้างความแข็งแรงของร่างกาย ช่วยสนับสนุนการเคลื่อนไหวอย่างเหมาะสมทั้งในผู้พักฟื้นและผู้ที่ต้องการดูแลสุขภาพเชิงป้องกัน การเลือกอุปกรณ์ที่เหมาะกับเป้าหมายและระดับความสามารถ จะช่วยให้การฝึกเป็นไปอย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ

การเลือกใช้งานอุปกรณ์บริหารและกายภาพบำบัดแต่ละชนิดเลือกขนาดที่เหมาะสม 

     เนื่องจากอุปกรณ์ที่พอดีกับร่างกายจะช่วยให้พยุงกล้ามเนื้อให้อยู่ในลักษณะที่ถูกต้อง ทำให้ร่างกายฟื้นฟูเร็วขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ไม่ว่าจะเป็นอุปกรณ์ช่วยพยุงข้อไหล่หลวม อุปกรณ์พยุงแขน อุปกรณ์พยุงเข่า ที่จะต้องปรับขนาดให้เหมาะสมกับรูปร่างของแต่ละบุคคลเพื่อจำกัดการเคลื่อนไหวของอวัยวะบางส่วนและป้องกันกระดูกผิดรูปในกรณีที่ผู้ป่วยต้องพักฟื้นหลังการผ่าตัด เป็นต้น นอกจากนี้ยังช่วยรักษาอาการปวดของกล้ามเนื้อที่ไม่ได้เกิดการอุบัติเหตุหรือโรคภัยไข้เจ็บ แต่เป็นการปวดของกล้ามเนื้อเนื่องจากการใช้งานหนักมากเกินไป ไม่ว่าจะเป็นอาการเส้นเลือดขอด ขาบวมตึงเนื่องจากยืนต่อเนื่องเป็นเวลานาน อาการปวดหลังเนื่องจากแบกของหนัก เป็นต้น ซึ่งอุปกรณ์กายภาพบำบัดเหล่านี้สามารถชะลอการสึกหรอของกระดูกที่ต้องทนรับแรงกดมากๆเป็นเวลานาน ช่วยลดอาการกล้ามเนื้ออ่อนล้าที่ทำให้เกิดอาการปวดเมื่อยเรื้อรังได้ดี จะเห็นได้ว่าอุปกรณ์ดังกล่าว นอกจากจะช่วยบำบัดรักษาอาการบาดเจ็บและอาการปวดเรื้อรังให้ลดลงได้แล้ว ยังสามารถช่วยบำบัดอาการที่ไม่พึงประสงค์บางชนิดได้อีกด้วย ยกตัวอย่างเช่น หมอนลดอาการนอนกรนที่มีคุณสมบัติรองรับกระดูกและกล้ามเนื้อคอให้อยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสม ช่วยปรับเปลี่ยนตำแหน่งศีรษะเพื่อเพิ่มช่องว่างช่วงลำคอทำให้หายใจสะดวกยิ่งขึ้น และยังมีเบาะรองหลังที่สามารถลดแรงกระแทกบริเวณกระดูกส่วนเอวซึ่งเป็นสาเหตุทำให้เกิดอาการปวดหลังเรื้อรังในกลุ่มคนที่ต้องนั่งทำงานเป็นเวลานาน และเนื่องจากอุปกรณ์เหล่านี้เป็นอุปกรณ์ที่ใช้งานเฉพาะอย่าง ผู้ใช้ควรศึกษาวิธีการใช้อย่างละเอียด หรือสอบถามผู้ขายหรือนักกายภาพบำบัดเพื่อให้สามารถใช้งานได้อย่างถูกวิธี และเพื่อการใช้งานอย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

การดูแลตัวเองด้วยกายภาพบำบัดต้องใช้อุปกรณ์บริหารและกายภาพบำบัดดังนี้ 

     ผู้ป่วยที่ต้องอาศัยการฝึกเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อให้แข็งแรง ในบางรายมีการเคลื่อนไหวไม่ถูกต้องทำให้ร่างกายได้รับบาดเจ็บมากยิ่งขึ้น นอกจากการเข้ารับการรักษาโดยนักกายภาพบำบัดแล้ว ผู้ป่วยยังสามารถอาศัยอุปกรณ์กายภาพบำบัดเป็นตัวช่วยในการรักษาได้อีกทางหนึ่ง
สำหรับบางโรคหรือการเจ็บป่วยบางอาการผู้ป่วยมักจะหาวิธีบรรเทาอาการด้วยการทานยา ซึ่งเมื่อทานเข้าไปมากๆก็จะส่งผลต่อกระเพาะและตับ ดังนั้นการดูแลตัวเองด้วยการกายภาพบำบัดและการใช้อุปกรณ์กายภาพบำบัดจึงเป็นสิ่งสำคัญ

กายภาพบำบัด (Physical Therapy)  ถือเป็นวิชาชีพด้านหนึ่งของวิทยาสตร์สุขภาพ โดยเกี่ยวข้องกับการดูแลสุขภาพของผู้คน ไม่ว่าจะเป็นด้านการส่งเสริม ป้องกัน รักษาและฟื้นฟูสภาพร่างกายที่เกิดการเคลื่อนไหวที่ผิดปกติที่เกิดจากสาเหตุต่างๆในแต่ละช่วงอายุ โดยจะมีวิธีการทำกายภาพบำบัด และเครื่องมือกายภาพบำบัด ที่มีทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์รอบรับภายใต้การดูแลของนักกายภาพบำบัด (Physical Therapy) โดยที่นักกายภาพบำบัดจะอาศัยข้อมูลต่างๆของผู้ป่วย เพื่อสามารถหาวิธีการทำกายภาพบำบัดที่เหมาะสมให้กับผู้ป่วยโดยสังเกตจาก ประวัติการรักษาและ ข้อมูลการตรวจสภาพร่างกาย ซึ่งในการทำกายภาพบำบัดให้กับผู้ป่วยนั้น ปัจจัยในการทำการรักษาที่สำคัญตัวหนึ่งคือ “เครื่องมือกายภาพบำบัด” โดยนักกายภาพบำบัดต้องจัดหาเครื่องมือกายภาพบำบัดที่เหมาะสมกับการป่วยของผู้ป่วยแต่ละราย  โดยในบทความนี้จะขอยกตัวอย่างให้ทราบทั้งหมด 12 แบบด้วยกันดังนี้ครับ

• แผ่นประคบร้อน (hydrocollator) แผ่นประคบร้อนเป็นเครื่องมือกายภาพบำบัด ที่เหมาะกับผู้ป่วยที่มีอาการปวดเมื้อยกล้ามเนื้อเรื้อรังมาเป็นเวลานาน เนื่องจากกล้ามเนื้อมีการหดเกร็งจนทำให้เกิดภาวะกล้ามเนื้อตึงตัว ซึ่งเมื่อกดดันจุดดังกล่าวจะรู้สึกเจ็บ ทำให้เลือดไหลเวียนไม่สะดวก  มีการเรื้อรังจนเป็นสาเหตุของการเกิดโรคต่างตามมา เช่น  ไมเกรน  ปวดหัวเรื้อรัง เป็นต้น 
• พาราฟิน (paraffin) พาราฟินเป็นเครื่องมือกายภาพบำบัด ที่เหมาะกับผู้ป่วยทีมีอาการชามือ นิ้วล๊อค เหน็บชา ข้อนิ้วมือติดแข็ง มือกระด้าง ใช้ลดปวดโดยจะเพิ่มความยืดหยุ่นในบริเวณข้อต่อนิ้วมือและข้อมือ/เท้า ช่วยให้มือเนียนนุ่มน่าสัมผัส ลดการแข็งตัวของพังผืดข้อมือและข้อนิ้วให้นิ่มตัวลง และเพิ่มการไหลเวียนเลือด
• บาร์คู่ขนาน (parallel bar) บาร์คู่ขนาน เป็นเครื่องมือกายภาพบำบัด ที่เหมาะกับผู้ป่วยโรคทางระบบประสาทและหลอดเลือด อาทิ โรคอัมพฤต, อัมพาต, พาร์กินสัน, เด็กพิการทางสมองตั้งแต่กำเนิด    เป็นอุปกรณ์กายภาพบำบัดสำหรับฝึกยืนและเดิน โดยสามารถปรับระดับความสูงและความกว้างได้ตามระดับความต้องการ ตามความสามารถและเหมาะสมในการยืนหรือเดินของผู้ป่วย เครื่องดึงหลังและเครื่องดึงคอ (Pelvic and Cervical Traction) เครื่องดึงหลังดึงคอเป็นเครื่องมือกายภาพบำบัดโรคที่เกี่ยวข้องกับหมอนรองกระดูกสันหลัง กล้ามเนื้อหลัง ข้อต่อหลัง กระดูกต้นคอรวมถึง กล้ามเนื้อต้นคอ เป็นอุปกรณ์กายภาพบำบัดที่จะช่วยเปิดช่องว่างของกระดูกสันหลังที่แคบลง ให้เปิดกว้างมากขึ้น เพื่อลดการกดทับของเส้นประสาท สามารถกำหนดแรงดึงหลังได้หลายช่วงตามความเหมาะสม และมีทั้งแบบคงที่และเป็นจังหวะ
• จักรยานขา (bicycle) /ergometer(จักรยานมือ) จักรยานกายภาพบำบัดเป็นเครื่องมือกายภาพบำบัด สำหรับคนชรา ผู้ป่วยหรือแขน ขา อ่อนแรง   สามารถใช้กับขาและมือได้ เป็นอุปกรณ์กายภาพบำบัดที่ช่วยผ่อนคลายกล้ามเนื้อบริเวณแขน-ขา ขจัดความเหนื่อยล้าของกล้ามเนื้อโดยเฉพาะ กล้ามเนื้อที่ยึดบริเวณหัวไหล่-หัวเข่า  ช่วยเพิ่มการไหลเวียนของโลหิตทั่วร่างกาย เพิ่มความแข็งแรงและความทนทานของกล้ามเนื้อบริเวณแขน-ขา เพิ่มความแข็งแรงของหัวใจและปอดและเพิ่มการเผาผลาญไขมันส่วนเกิน
• เครื่องแขวนออกกำลังกาย (suspension) เครื่องแขวนออกกำลังกายเป็นเครื่องมือกายภาพบำบัดสำหรับผู้ป่วยที่มีกล้ามเนื้ออ่อนแรง ไม่ค่อยได้ใช้แขนขา เป็นอุปกรณ์กายภาพบำบัดที่จะช่วยออกกำลังกายแขนขา ให้มีการขยับและกระตุ้นการทำงานให้กลับมาใช้อีกครั้ง ได้แก่ อุปกรณ์พยุงข้อต่างๆ เช่นที่พยุงเข่า กรณีเข่าเสื่อม ข้อเท้าพลิกพยุงเท้ากรณี ข้อเท้าแพลง พยุงศอก กรณี เอ็นข้อศอกอักเสบ พยุงข้อมือเมื่อข้อมืออักเสบ มีพังผืด หรือหลังผ่าตัดพังผืดที่ข้อมือและ เสื้อพยุงกระดูกสันหลังส่วนคอ ส่วนอก ส่วนเอว ในกรณีมีปัญหากระดูกสันหลังจากการบาดเจ็บ อุบัติเหตุ หรือภาวะกระดูกเสื่อม
• อุปกรณ์บริหารข้อไหล่ อุปกรณ์บริหารข้อไหล่เป็นเครื่องมือกายภาพบำบัดอาการข้อไหล่ติด กล้ามเนื้อยึดตึงข้อไหล่ และกล้ามเนื้อกลุ่มเคลื่อนไหวหลัก รวมถึงการบาดเจ็บบริเวณข้อไหล่เกิดขึ้นได้เสมอทั้งจากการทำงานเกินกำลังของระบบกล้ามเนื้อและเอ็นรอบๆข้อไหล่ การบาดเจ็บของข้อไหล่อาจเกิดจาการเล่นกีฬา การทำงานหรือการอักเสบต่างๆ อุปกรณ์กายภาพบำบัดที่ช่วย ได้แก่ อุปกรณ์หมุนไหล่ รอก  เป็นต้น
• อุปกรณ์ช่วยฝึกเดิน อุปกรณ์ช่วยฝึกเดินเป็นเครื่องมือกายภาพบำบัดผู้ป่วยที่มีความบกพร่องในการควบคุมการทรงตัว การเดิน หรืออ่อนแรงของกล้ามเนื้อขา เพื่อส่งเสริมให้ผู้ป่วยสามารถช่วยเหลือตนเองได้มากขึ้นอุปกรณ์กายภาพบำบัด ได้แก่ โครงเหล็กช่วยเดิน ไม้ค้ำยัน และไม้เท้า ซึ่งอุปกรณ์ช่วยเดินแต่ละประเภทมีลักษณะทางกายภาพ ระดับการช่วยพยุงน้ำหนักตัว