อันตรายจากการเกิดแผลกดทับ ⚡

   เมื่อพูดถึงแผลกดทับนับเป็นแผลที่ส่งผลกับการใช้ชีวิตโดยตรง เพราะมีการกดทับลงไปจนเนื้อตายและเกิดแผลขึ้นมา แผลลักษณะนี้มักพบในผู้ป่วยที่มีข้อจำกัดในการเคลื่อนไหว ทำกิจกรรมน้อย รวมทั้งผู้สูงอายุ หากไม่รีบรักษานอกจากรุนแรงจนต้องพักฟื้นในโรงพยาบาล อาจเกิดการติดเชื้อจากแผลกดทับอาจอันตรายถึงขั้นเสียชีวิตได้

สาเหตุที่ทำให้เกิดแผลกดทับ

   แผลกดทับ เป็นแผลที่เกิดจากการกดทับลงไปเป็นเวลานาน ทำให้ผิวหนังหรือเนื้อเยื่อใต้ผิวหนังถูกทำลายแบบเฉพาะที่ เกิดเนื้อตายและแผลขึ้นมา อาจมีอาการเจ็บปวดร่วมด้วย ส่วนใหญ่จะเกิดบริเวณปุ่มกระดูกต่างๆ เช่น ส้นเท้า ก้นกบ ด้านข้างสะโพก เป็นต้น

ลักษณะแผลกดทับ 

   แผลกดทับ สามารถระบุระยะที่เป็นได้จากระดับของเนื้อเยื่อที่ถูกทำลาย

1. ระยะที่ 1 : ผิวหนังมีรอยแดงๆ ใช้มือกดแล้วรอยแดงไม่จางหายไป ผิวไม่ฉีกขาด
2. ระยะที่ 2 : ผิวหนังเสียหายบางส่วน แผลตื้น ไม่พอง ไม่เป็นตุ่มน้ำใส
3. ระยะที่ 3 : แผลลึกถึงชั้นถึงไขมัน สูญเสียผิวหนังทั้งหมด
4. ระยะที่ 4 : แผลลึกมองเห็นถึงกระดูก เอ็น กล้ามเนื้อ สูญเสียผิวหนังทั้งหมด

   นอกจากนี้ยังมีแผลกดทับที่เรียกว่า Deep Tissue Injury (DTI) เป็นแผลกดทับที่มักเกิดขึ้นกับผู้ป่วยที่ไม่ค่อยเคลื่อนไหว ผิวหนังไม่ฉีกขาด มีสีม่วงเข้มหรือสีเลือดนกปนน้ำตาล หรือพองเป็นตุ่มน้ำปนเลือด อาจเจ็บปวดร่วมด้วย ไม่สามารถระบุระยะที่เป็นได้

ปัจจัยเสี่ยงแผลกดทับ

❀ ขาดการเคลื่อนไหว เช่น นอนติดเตียงตลอดเวลา

❀ เคลื่อนไหวไม่ค่อยดี

❀ ผอม ผิวหนังบาง ขาดน้ำ ขาดอาหาร

❀ โรคเบาหวาน โรคเกี่ยวกับเส้นเลือด

❀ ควบคุมการขับถ่ายปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้ ทำให้เกิดความอับชื้นจากการใส่ผ้าอ้อมขณะนอนหลับ

วิธีการรักษาแผลกดทับ

❀ หัวใจสำคัญในการรักษาแผลกดทับ คือ การลดภาวะเสี่ยงจากการกดทับ ช่วยให้ผู้ป่วยเกิดแรงกดทับที่อวัยวะส่วนใดส่วนหนึ่งน้อยลง ดูแลแผล บรรเทาอาการเจ็บแผล ป้องกันการติดเชื้อที่อาจเกิดขึ้น ซึ่งการรักษาแบบองค์รวมจะช่วยให้สามารถดูแลได้ครบทุกด้าน วิธีการรักษาแผลกดทับ ได้แก่

❀ ลดแรงกดทับ โดยจัดท่านอนผู้ป่วยให้พลิกตัวทุก 2 ชั่วโมง หากนอนตะแคงควรนอนที่ 30 – 45 องศา นอนหนุนศีรษะไม่สูงเกิน 30 องศา ไม่นั่งกดทับแผล

❀ ดูแลแผล เนื่องจากแผลจะหายในที่ที่มีความชุ่มชื้นอยู่บ้าง ดังนั้นในการทำแผลแพทย์จะพิจารณาน้ำหลั่งจากแผล ถ้าน้ำหลั่งเยอะ จะใช้วัสดุที่ดูดซับได้ดี แต่ถ้าน้ำหลั่งน้อยมาก แพทย์จะใช้วัสดุปิดแผลที่ไม่ติดแผลมากนัก จากนั้นแพทย์จะพิจารณาพื้นแผล เนื้อตาย ขอบแผล ประเมินภาวะติดเชื้อ โดยจะเลือกวัสดุปิดแผลที่เหมาะกับประเภทของแผลเป็นสำคัญ เพื่อให้แผลหายเร็วขึ้นและลดการเสียดสีที่ผิวหนัง

 ❀ การตัดเนื้อตาย แพทย์จะทำการตัดเนื้อเยื่อที่ถูกทำลายออกไป เพราะแผลกดทับจะหายได้ต้องไม่มีการติดเชื้อหรือเนื้อเยื่อตาย โดยแพทย์อาจนำส่วนของกล้ามเนื้อ ผิวหนัง หรือเนื้อเยื่อในร่างกายของผู้ป่วยมาปิดแผลและกระดูกในบริเวณที่ได้รับผลกระทบจากแผลกดทับ และแพทย์อาจให้ยาปฏิชีวนะและการดูแลต่างๆ เพิ่มเติมตามความเหมาะสม

ที่นอนลม เตียงลม แก้ปัญหาแผลกดทับ

•  ❀ ที่นอนลม หรือ เตียงลม เป็นอีกหนึ่งอุปกรณ์ที่ช่วยบรรเทาความทุกข์จากการเกิดแผลกดทับให้ผู้ป่วยที่ไม่สามารถขยับตัวได้บ่อย โดยเฉพาะผู้ป่วยนอนติดเตียง ที่นอนลมแบ่งเป็นสองประเภท ได้เเก่

• ❀ ที่นอนลมแบบลอนขวาง : สามารถลดแรงกดทับได้ดีกว่า ลดโอกาสที่แผลจะสัมผัสกับผิวเตียงเป็นเวลานานๆ โดยใช้พลังงานปั๊มลมไฟฟ้าในการทำให้เตียงขยับตามช่วงเวลา

• ❀ ที่นอนลมแบบรังผึ้ง : ที่นอนลมแบบรังผึ้ง มีลักษณะเหมือนบับเบิ้ล สามารถยุบได้หลายจุดสลับกันไปบนเตียง

   นอกจากจะช่วยลดโอกาสเกิดแผลกดทับลงได้ส่วนหนึ่งแล้ว ยังดูแลรักษาความสะอาดได้ง่าย แต่อย่างไรก็ตาม ผู้ดูแลก็ยังต้องใส่ใจ และคอยพลิกตัวผู้ป่วยอยู่เสมอ 

อาหารสำหรับผู้ป่วย 

อาหารที่เหมาะสมกับการดูแลผู้ป่วยติดเตียง ได้แก่

❀ โปรตีนจากเนื้อสัตว์ เมล็ดถั่ว หรือผลิตภัณฑ์จากเมล็ดถั่ว เช่น เต้าหู้ นมถั่ว

❀ แร่ธาตุสังกะสี ที่พบมากในปลา อาหารทะเล ไข่แดง

❀ ธาตุเหล็ก พบในเนื้อปลา ผักโขม ผักคะน้า

❀ วิตามินซี พบในผักผลไม้ เช่น ส้ม ฝรั่ง บล็อกโคลี่

❀ วิตามินเอ พบในมันม่วง มะละกอ แตงโม

   ถ้าผู้ป่วยไม่สะดวกที่จะรับประทานอาหารให้มากพอในแต่ละวัน อาจปรึกษาแพทย์ หรือ เภสัชกรตามร้านยา เลือกอาหารทางการแพทย์มารับประทาน นอกจากนี้ ควรให้ผู้ป่วยดื่มน้ำวันละ 6-8 แก้ว หรืออย่างน้อย 2,500 มิลลิลิตรต่อวัน เพื่อให้ระบบต่างๆ ภายในร่างกายทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

 

วิธีป้องกันแผลกดทับ

การป้องกันแผลกดทับมีความสำคัญอย่างมาก โดยเฉพาะในผู้ป่วยติดเตียงหรือผู้ที่เคลื่อนไหวได้น้อย แนวทางป้องกัน ได้แก่

เปลี่ยนท่าทางสม่ำเสมอ

• พลิกตัวทุก 2 ชั่วโมง

• หลีกเลี่ยงการนอนทับบริเวณปุ่มกระดูกซ้ำ ๆ

• จัดท่านอนตะแคงประมาณ 30–45 องศา

ใช้อุปกรณ์ช่วยลดแรงกดทับ

• ใช้ที่นอนลมหรือเบาะลดแรงกด

• รองหมอนบริเวณส้นเท้า เข่า หรือข้อศอก

ดูแลผิวหนังให้สะอาดและแห้ง

• เช็ดทำความสะอาดทันทีเมื่อมีการขับถ่าย

• หลีกเลี่ยงความอับชื้นจากเหงื่อหรือผ้าอ้อม

ดูแลโภชนาการและการดื่มน้ำ

• รับประทานอาหารครบ 5 หมู่

• ดื่มน้ำให้เพียงพอ

อาการของแผลกดทับ

แผลกดทับสามารถสังเกตอาการได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ซึ่งการพบความผิดปกติเร็วจะช่วยลดความรุนแรงของแผล

อาการในระยะเริ่มต้น

• ผิวหนังมีรอยแดง กดแล้วสีไม่จาง

• รู้สึกเจ็บ แสบ หรือคันบริเวณผิวหนัง

อาการระยะปานกลาง

• ผิวหนังพอง แตก หรือเป็นแผลตื้น

• มีน้ำเหลืองซึม

อาการระยะรุนแรง

• แผลลึกถึงชั้นไขมัน กล้ามเนื้อ หรือกระดูก

• มีเนื้อตาย กลิ่นผิดปกติ หรือมีหนอง

• อาจมีไข้หรืออาการติดเชื้อร่วมด้วย

หากพบอาการผิดปกติควรรีบปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความรุนแรงและวางแผนการรักษา

การดูแลแผลกดทับ

การดูแลแผลกดทับควรทำอย่างถูกวิธีเพื่อลดการติดเชื้อและช่วยให้แผลฟื้นตัว

ลดแรงกดทับอย่างต่อเนื่อง

จัดท่านอนใหม่และหลีกเลี่ยงการกดทับบริเวณแผล

ทำแผลอย่างเหมาะสม

• ใช้วัสดุปิดแผลที่เหมาะกับลักษณะของแผล

• ควบคุมความชุ่มชื้นของแผลให้เหมาะสม

• ประเมินสัญญาณการติดเชื้อสม่ำเสมอ

ตัดเนื้อตายตามความจำเป็น

ในกรณีมีเนื้อตาย แพทย์อาจพิจารณาตัดเนื้อเยื่อที่เสียหายออก

ดูแลสุขภาพโดยรวม

• เสริมโภชนาการที่เหมาะสม

• ควบคุมโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน

• ติดตามการรักษาตามนัดอย่างสม่ำเสมอ

การดูแลอย่างต่อเนื่องและถูกต้องจะช่วยลดภาวะแทรกซ้อน และเพิ่มโอกาสให้แผลหายได้ดีขึ้น